Xòe Thái: từ vòng xòe bản làng đến sân khấu du lịch

Xòe Thái gắn bó với cộng đồng người Thái ở Yên Bái, Lai Châu, Điện Biên và Sơn La. Điệu múa có mặt trong hầu hết nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng, từ lễ cúng bản, tang ma, cầu mưa đến đám cưới, mừng nhà mới. Người Thái vẫn truyền nhau câu nói “Không xòe không tốt lúa”, cho thấy vị trí của xòe trong đời sống nông nghiệp của họ.

Hai năm sau khi UNESCO ghi danh nghệ thuật xòe Thái là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, loại hình dân vũ này tiếp tục được bảo tồn, truyền dạy rộng rãi và lan tỏa thông điệp về đoàn kết, cố kết cộng đồng.

Ba loại xòe và nhiều biến thể

Theo GS.TS Bùi Quang Thanh (Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam), xòe của người Thái gồm ba loại: xòe nghi lễ, xòe vòng và xòe trình diễn. Từ sáu điệu xòe cổ, người Thái đã phát triển thành nhiều biến thể, được gọi tên theo đạo cụ đi kèm như xòe khăn, xòe trống, xòe nón.

Ở bốn tỉnh có xòe, hàng nghìn đội văn nghệ đã được thành lập tại các thôn, bản. Nghệ nhân và cộng đồng đưa xòe vào trường học, còn chính quyền địa phương hỗ trợ các câu lạc bộ về tập luyện và nhạc cụ.

Tại xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ (Yên Bái), chị Đinh Thị Hiến lập một đội văn nghệ biểu diễn phục vụ du khách và thường dạy xòe cho thanh thiếu niên vào cuối tuần.

“Ở xã có 8 thôn bản thì thôn bản nào cũng có đội văn nghệ biểu diễn xòe Thái.” — Chị Đinh Thị Hiến, xã Nghĩa An

Xòe trong sản phẩm du lịch

Xòe Thái ngày càng được giới thiệu tới du khách trong và ngoài nước, đồng thời góp phần tạo sinh kế ổn định hơn cho người dân bản địa. Một số đoàn văn công đã mang xòe đi biểu diễn tại Lào, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Ở bản Áng, Mộc Châu (Sơn La), mỗi khi có khách, đội xòe của bản biểu diễn khoảng 20 phút rồi mời khách cùng hòa vào vòng xòe. Bà Lường Thị Ngọc Tâm mong các doanh nghiệp lữ hành hỗ trợ thêm.

“Tôi mong được các công ty du lịch tập huấn thêm và cùng chúng tôi xây dựng nhiều hoạt động hấp dẫn khách hơn.” — Bà Lường Thị Ngọc Tâm, bản Áng

Kế hoạch của các địa phương

Yên Bái đặt kế hoạch đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, phát triển các tour “Hành trình di sản xòe Thái” và đưa các lễ hội liên quan đến xòe vào sản phẩm du lịch. Sơn La có kế hoạch giai đoạn 2023–2027, đưa xòe vào các điểm du lịch, bản du lịch cộng đồng và các sự kiện xúc tiến.

Mới đây, Cục Du lịch quốc gia Việt Nam tổ chức chương trình giới thiệu, trưng bày di sản tại Hà Nội với thông điệp “Lên Tây Bắc - Về Tây Nguyên, cùng cộng đồng đưa di sản đến với du lịch”. Xòe Thái là một trong hai di sản được chọn giới thiệu, với phần trình diễn cùng chia sẻ của chuyên gia và người thực hành. Nhiều ý kiến cho rằng cách làm này nên được nhân rộng để di sản thực sự sống trong đời sống du lịch.