Người Thái
Có nguồnCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Thái
- Tên gọi khác:
- Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tày Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ
- Nhóm ngôn ngữ:
- Tày - Thái – Thái - Kađai
- Dân số:
- 1.820.950 người (năm 2019)Nguồn: Tổng cục Thống kê – Đặc trưng cơ bản của 53 dân tộc thiểu số năm 2019
- Địa bàn cư trú:
- Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Một số tỉnh Tây Nguyên (di cư từ đầu thập niên 1990)Theo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Người Thái có cội nguồn ở Đông Nam Á lục địa, đến Việt Nam từ rất sớm và gồm hai nhóm địa phương chính là Thái Trắng và Thái Đen. Địa bàn truyền thống trải từ Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu tới miền tây Thanh Hóa, Nghệ An; từ đầu những năm 1990 một bộ phận đã chuyển cư vào Tây Nguyên. Nguồn đánh giá thiết chế bản mường là dấu hiệu của trình độ tổ chức xã hội cao, bên cạnh điệu xòe và chuỗi lễ nông nghiệp đặc sắc.
Khái quát lịch sử
Tổ tiên người Thái có cội nguồn ở vùng Đông Nam Á lục địa và đã có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, song nguồn gốc và thời điểm đến từng địa phương của các nhóm không hoàn toàn giống nhau. Theo các nhà dân tộc học, người Thái ở Việt Nam gồm nhiều nhóm địa phương, chủ yếu là Thái Trắng và Thái Đen. Các tên gọi khác gồm Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tày Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ.
Hình thức tổ chức bản mường, mang tính tiền nhà nước, được xem là dấu hiệu cho trình độ phát triển xã hội cao của người Thái. Từ đầu thập niên 1990, một bộ phận người Thái di cư tới nhiều vùng khác, trong đó có Tây Nguyên.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Thái thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái, ngữ hệ Thái - Kađai. Theo số liệu năm 2019, khoảng 4,3% người Thái từ 15 tuổi trở lên đọc, viết được chữ của dân tộc mình.
Trang phục
Phụ nữ Thái Trắng mặc áo cánh trắng cài cúc bạc, váy đen, khăn chàm dài; phụ nữ Thái Đen mặc áo tối màu, thiếu nữ đội khăn piêu thêu, người đã có chồng búi tóc tằng cẩu.
Ẩm thực
Các món tiêu biểu của người Thái gồm xôi nếp, cơm lam, các món nướng và rượu cần. Trong Tết Xíp xí, trẻ chăn trâu gói xôi, thịt và bánh ít mang theo ăn trong ngày.
Người Thái ở Mai Châu có tục kiêng dùng thịt gà, thịt trâu trong mâm cúng, thể hiện lòng trân trọng với những con vật gắn bó với đồng ruộng.
Phong tục và tập quán
Thờ tổ tiên, thần nông nghiệp, thần sông núi; trong năm có lễ xuống đồng, cầu mưa, rước hồn lúa, cầu mùa và mừng cơm mới. Cưới xin, tang ma theo nghi thức truyền thống khá chặt chẽ.
Lễ hội
Đời sống lễ hội của người Thái gắn chặt với nông nghiệp, với các lễ xuống đồng, cầu mưa, rước hồn lúa, cầu mùa và mừng cơm mới. Một số lễ tiêu biểu:
- Tết Xíp xí của người Thái Trắng (Sơn La): ngày 14 tháng 7 âm lịch, sau khi cấy xong; là dịp tạ ơn con trâu, ghi nhớ công các em nhỏ chăn trâu và cúng tổ tiên, thần linh cầu mùa; ở Phù Yên lễ còn được gọi là “Tết của trẻ con”.
- Lễ hội Chá Mùn của người Thái Đen ở Yên Thắng (Thanh Hóa): tri ân tổ tiên, người khai bản lập mường, cầu no đủ.
- Lễ mừng cơm mới ở Sông Mã (Sơn La), tháng 10–11; Kin lẩu khẩu mẩu (mừng cốm mới) ở Mường So (Lai Châu), cuối thu; lễ hội Nàng Han ở Phong Thổ (Lai Châu), tổ chức hằng năm.
Nghệ thuật
Nổi bật là múa xòe, hát thơ và đối đáp giao duyên cùng sáo, tiêu; trò chơi dân gian gồm ném còn, kéo co, đua ngựa, bắn nỏ, chơi quay.
Nghề thủ công
Dệt thổ cẩm và đan lát là các nghề phụ lâu đời. Bản Hoa Tiến (Quỳ Châu, Nghệ An) được ví như “bảo tàng sống” về văn hóa Thái; nghề dệt ở Chiềng Sàng (Yên Châu, Sơn La) và nhiều nơi khác đang đứng trước nguy cơ mai một.
Nà pha, tấm vỏ chăn của người Thái ở Nghệ An, kết tinh kỹ thuật dệt, thêu và phối màu; nay rất hiếm trong cộng đồng, một số hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Khăn piêu thêu tỉ mỉ vừa che nắng, giữ ấm, vừa là tín vật tình yêu.
Nhà ở
Người Thái ở nhà sàn; nhà Thái Đen có mái khum hình mai rùa, nhà Thái Trắng mặt bằng chữ nhật với lan can gỗ, và cầu thang là chi tiết kiến trúc đặc trưng.
Sinh kế
Làm lúa nước kết hợp nương rẫy, trồng xen đậu tương, ngô, khoai, sắn; nuôi lợn, trâu, dê và tằm, cùng nghề dệt, đan lát. Thu nhập từ du lịch và buôn bán đang tăng dần.
Di sản
- Nghệ thuật Xòe Thái: UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2021 (trước đó được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015).
- Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái: UNESCO ghi danh năm 2019.
- Tết Xíp xí của người Thái Trắng (Sơn La): Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 (Quyết định 2313/QĐ-BVHTTDL ngày 9/8/2024).
- Lễ hội Chá Mùn (Yên Thắng, Thanh Hóa): được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lễ đón nhận quyết định tổ chức ngày 11/10/2025.
Ảnh và tư liệu


Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân – Dân tộc Thái
- Cổng TTĐT Chính phủ – Danh sách các dân tộc Việt Nam
- Tổng cục Thống kê – Đặc trưng cơ bản của 53 dân tộc thiểu số năm 2019
- Báo Nhân Dân – Thái, dân tộc Thái, người Thái
- Báo Nhân Dân – “Tết Xíp xí” ở Sơn La được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
- Báo Nhân Dân – Đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Lễ hội Chá Mùn”
- Báo Lào Cai – 16 Di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO ghi danh
