Khu di tích Óc Eo-Ba Thê: Gìn giữ di sản, phát huy giá trị văn hóa ngàn năm
Từ những dấu tích khảo cổ còn lưu lại dưới lớp đất phù sa vùng đồng bằng Tây Nam Bộ, Óc Eo-Ba Thê (xã Óc Eo, tỉnh An Giang) đã hé mở câu chuyện về một nền văn hóa cổ Vương quốc Phù Nam từng phát triển rực rỡ, có sức lan tỏa rộng lớn trong lịch sử khu vực.
Dấu ấn một nền văn hóa cổ
Nằm trên địa bàn xã Óc Eo, Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê là một trong những địa điểm khảo cổ tiêu biểu, có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của các cộng đồng cư dân cổ ở Nam Bộ.
Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, và khảo cổ học, ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng Di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật Óc Eo-Ba Thê là Di tích quốc gia đặc biệt.
Năm 2022, địa điểm khảo cổ Óc Eo-Ba Thê được Việt Nam đưa vào Danh sách dự kiến đề cử Di sản thế giới của UNESCO. Đây là dấu mốc quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, bảo tồn và phát huy giá trị di sản bền vững.
Theo hồ sơ đề cử di sản thế giới của Việt Nam, Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê có diện tích bảo tồn hơn 453 ha, gồm khu vực sườn và chân núi Ba Thê cùng cánh đồng Óc Eo, tập hợp khoảng 40 di tích thuộc nhiều loại hình như kiến trúc tôn giáo, di chỉ cư trú, mộ táng và dấu tích liên quan đến hoạt động sản xuất, giao thông.
Quá trình nhận diện và nghiên cứu văn hóa Óc Eo trải qua nhiều giai đoạn. Đặc biệt, cuộc khai quật tại gò Óc Eo năm 1944 đã góp phần quan trọng làm sáng tỏ quy mô và đặc điểm của khu di tích.
Từ cuối thế kỷ XIX đến nay, hàng chục địa điểm khảo cổ học liên quan đến văn hóa Óc Eo đã được phát hiện tại khu vực núi Ba Thê và vùng phụ cận. Nhiều địa điểm gần chân núi Ba Thê như Linh Sơn Nam, Linh Sơn cổ tự, Linh Sơn Bắc, Gò Sáu Thuận, Gò Út Trạnh... đã được nghiên cứu, khai quật.
Qua đó, thu thập được nhiều dấu tích kiến trúc, nền móng công trình, gạch đá, đồ gốm, bàn mài, con lăn đá, chân tảng, tấm đan, bậc thềm, trụ cửa bằng đá, bệ thờ linga - yoni cùng nhiều tượng thần, tượng Phật có giá trị.
Đáng chú ý, những hiện vật như tượng Phật, tượng thần Vishnu, bò thần Nandin, đồ trang sức bằng đá quý và thủy tinh, tiền cổ... đã cung cấp nhiều tư liệu quý về đời sống kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng và trình độ nghệ thuật của cư dân cổ.
Đặc biệt, việc phát hiện nhiều hạt chuỗi thủy tinh, bao gồm cả sản phẩm hoàn thiện và bán thành phẩm, là cơ sở để nhận định nơi đây từng diễn ra hoạt động chế tác đồ trang sức.
Không chỉ phản ánh trình độ sản xuất thủ công, các dấu tích kiến trúc tôn giáo, tượng thần, tượng Phật, bia đá và những hiện vật mang yếu tố văn hóa cổ xưa cho thấy sự giao lưu văn hóa giữa cư dân Óc Eo với các khu vực bên ngoài.
Bảo tồn di sản gắn với phát huy giá trị
Nhận thức rõ trách nhiệm gìn giữ những giá trị quý báu ấy, thời gian qua, Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo chú trọng thực hiện các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và giới thiệu hiện vật. Đến nay, khu di tích đã đón hơn 40.000 lượt khách tham quan.
Sau thời gian dài xây dựng và phát triển, Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo thuộc Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo quản lý, từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất; nội dung trưng bày được đổi mới, tư liệu và hiện vật ngày càng bổ sung phong phú, góp phần giúp công chúng có điều kiện tiếp cận rõ hơn với những thành tựu của nền văn hóa Óc Eo.
Ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo cho biết, hiện đang lưu giữ hơn 4.000 hiện vật, khoảng 3 triệu mẫu vật, trong đó có 4 bảo vật quốc gia gồm phù điêu Phật Linh Sơn Bắc, mộ vò Gò Cây Trâm, đầu tượng Phật Linh Sơn Bắc, nhẫn Nandin Giồng Cát.
Nhiều hiện vật có giá trị về nghệ thuật, khoa học và lịch sử như chuỗi đá quý, chuỗi thủy tinh, gạch kiến trúc, gạch trang trí, đồ gốm phục vụ sinh hoạt và tín ngưỡng. Cùng với công tác bảo quản hiện vật, việc bảo tồn tại chỗ các dấu tích khảo cổ được xác định là yêu cầu quan trọng.
Những nền móng kiến trúc, phiến đá, viên gạch cổ và dấu tích công trình còn lại chính là yếu tố tạo nên tính xác thực, giá trị đặc trưng của di tích. Vì vậy, phát huy giá trị di sản cần được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng yếu tố gốc, không làm biến dạng cảnh quan và không ảnh hưởng đến các tầng văn hóa khảo cổ.
Bên cạnh đó, việc xây dựng các tuyến tham quan chuyên đề, tổ chức hoạt động trải nghiệm, giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên và du khách cũng được đặt ra. Đối với thế hệ trẻ, việc tiếp cận di sản cần được đổi mới theo hướng gần gũi, phù hợp phương thức tiếp nhận thông tin hiện đại.
Bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp, nhà khoa học và cộng đồng. Trong đó, bảo tồn phải đi đôi với phát huy, nghiên cứu khoa học gắn với giáo dục truyền thống, quảng bá di sản và phát triển du lịch văn hóa phù hợp.
Theo Báo Nhân Dân – TRẦN THANH DŨNG
Nguồn: Báo Nhân Dân
Bài viết liên quan

“Vô lượng kiếp”: Triển lãm văn hóa dân gian độc đáo của Hoàng Thùy Linh

Giữ lửa văn hóa từ cộng đồng

Hà Tĩnh tiếp nhận bộ tranh Kiều pháp lam: Châu về Hợp Phố

Techcombank và Masterise Group đồng tài trợ độc quyền đưa di sản văn hóa Nga tới Hà Nội

Kể câu chuyện về con người và thiên nhiên bằng âm nhạc dân tộc



