“Nhịp chèo tàu” – Đưa thanh âm Tổng Gối đến gần hơn với người trẻ

Từ một di sản địa phương đến hành trình tiếp cận người trẻ

Chèo Tàu Tổng Gối là một loại hình diễn xướng dân gian gắn với vùng Tổng Gối xưa, nay thuộc xã Tân Hội, Hà Nội. Không giống sân khấu Chèo truyền thống, Chèo Tàu mang đặc trưng riêng về không gian diễn xướng, hình tượng tàu trên cạn, lời hát, nhịp diễn và sự tham gia của cộng đồng.

Tuy nhiên, với nhiều người trẻ, Chèo Tàu vẫn còn là một khái niệm khá xa lạ. Chính khoảng cách ấy trở thành lý do để dự án “Nhịp Chèo Tàu” được hình thành.

Thay vì chỉ giới thiệu di sản qua những nội dung mang tính lý thuyết, dự án lựa chọn cách tiếp cận gần gũi hơn thông qua hình ảnh, video, bài viết, hoạt động truyền thông trực tiếp và đặc biệt là sự kiện trải nghiệm “Thanh Âm Tổng Gối”.

Thông qua đó, dự án hướng tới việc tạo ra những điểm chạm để người trẻ không chỉ biết Chèo Tàu là gì, mà còn có cơ hội nhìn thấy, lắng nghe, đặt câu hỏi và trực tiếp tham gia vào những hoạt động gắn với loại hình diễn xướng này.

Không gian trưng bày – điểm khởi đầu của hành trình

Ngay từ khi bước vào sự kiện, khách tham dự được dẫn vào khu vực trưng bày giới thiệu về Chèo Tàu Tổng Gối.

Không gian này được xây dựng như một điểm khởi đầu để người tham dự hình dung rõ hơn về nguồn gốc, đặc điểm, hình ảnh và những yếu tố tiêu biểu của loại hình diễn xướng. Thay vì trình bày quá nhiều thông tin theo dạng lý thuyết, nội dung được cô đọng thông qua hình ảnh, poster, infographic và các yếu tố trực quan.

Qua từng khu vực, người tham dự có thể từng bước làm quen với Chèo Tàu trước khi bước vào chương trình chính.

Đây cũng là cách Nhịp Chèo Tàu tạo ra một quá trình tiếp nhận tự nhiên: từ nhìn thấy – tò mò – tìm hiểu – rồi mới đi sâu vào trải nghiệm.

Bên cạnh khu vực trưng bày, không gian check-in và photo booth cũng được bố trí để khách tham dự có thể lưu lại những khoảnh khắc đầu tiên tại sự kiện, đồng thời tạo thêm sự tương tác với hình ảnh nhận diện của dự án.

Khi Chèo Tàu không còn nằm trên những trang tư liệu

Một trong những điểm quan trọng nhất của “Thanh Âm Tổng Gối” là phần trình diễn Chèo Tàu trực tiếp.

Nếu những bài viết và hình ảnh trước đó giúp người trẻ hình dung về Chèo Tàu, thì phần trình diễn lại đưa họ đến gần hơn với di sản bằng chính âm thanh và chuyển động thực tế.

Trong không gian sự kiện, những câu hát, nhịp diễn và hình ảnh người nghệ nhân xuất hiện ngay trước mắt khán giả, biến những kiến thức tưởng như xa xôi trở thành một trải nghiệm sống động.

Việc được trực tiếp quan sát cũng giúp người tham dự nhận ra rõ hơn sự khác biệt giữa Chèo Tàu và nghệ thuật Chèo truyền thống – một trong những nhầm lẫn phổ biến mà dự án từng khai thác trong các nội dung truyền thông trước sự kiện.

Từ đây, Chèo Tàu không còn chỉ là một khái niệm được đọc qua mạng xã hội, mà trở thành một loại hình văn hóa có thể được nghe, nhìn và cảm nhận ngay trong không gian trường học.

Talkshow cùng nghệ nhân – nghe câu chuyện từ chính người gìn giữ di sản

Bên cạnh trình diễn, talkshow cùng nghệ nhân là một điểm nhấn quan trọng của chương trình.

Thay vì chỉ để người tham dự tiếp nhận thông tin một chiều, sự kiện tạo cơ hội để họ trực tiếp lắng nghe những câu chuyện từ chính những người đã gắn bó lâu năm với Chèo Tàu Tổng Gối.

Qua những chia sẻ về quá trình gìn giữ, truyền dạy, tập luyện và duy trì hoạt động của Chèo Tàu, người tham dự có thể nhìn thấy phía sau một tiết mục biểu diễn là cả một hành trình dài của cộng đồng và nhiều thế hệ nghệ nhân.

Không chỉ nói về quá khứ, phần giao lưu còn mở ra những câu hỏi về việc Chèo Tàu đang được gìn giữ như thế nào trong đời sống hiện nay và làm sao để người trẻ có thể tiếp cận di sản mà vẫn giữ được sự tôn trọng với những giá trị nguyên bản.

Đây cũng chính là điểm mà “Thanh Âm Tổng Gối” muốn nhấn mạnh: nghệ nhân không chỉ là người biểu diễn, mà còn là người lưu giữ ký ức và truyền lại mạch nối văn hóa cho thế hệ sau.

Giao lưu và hỏi đáp – khi người trẻ được quyền tò mò

Sau phần chia sẻ từ nghệ nhân, người tham dự được trực tiếp đặt câu hỏi, trao đổi và làm rõ những điều mình quan tâm.

Những câu hỏi có thể bắt đầu từ những chi tiết rất nhỏ như trang phục, đạo cụ, cách hát, cách biểu diễn cho đến những vấn đề lớn hơn như quá trình gìn giữ và truyền dạy Chèo Tàu.

Chính sự tương tác này giúp xóa đi khoảng cách giữa người trẻ và di sản.

Thay vì đứng ở vị trí người xem, khán giả trở thành một phần của cuộc trò chuyện. Sự tò mò được khuyến khích, những thắc mắc được giải đáp và từ đó, Chèo Tàu được tiếp cận bằng một tâm thế gần gũi hơn.

Hoạt động trang trí khung tàu – thêm một cách để ghi nhớ di sản

Sau khi đã quan sát và lắng nghe, người tham dự tiếp tục bước sang phần trải nghiệm sáng tạo với hoạt động trang trí khung tàu.

Mỗi người được trực tiếp tạo nên sản phẩm của riêng mình dựa trên hình tượng chiếc tàu – một trong những dấu hiệu nhận diện đặc trưng của Chèo Tàu.

Hoạt động không đặt nặng yếu tố thi đấu mà hướng đến việc giúp người tham dự ghi nhớ hình ảnh di sản thông qua quá trình tự tay thực hiện.

Từ một chi tiết văn hóa được quan sát từ bên ngoài, hình tượng con tàu dần trở thành một trải nghiệm cá nhân.

Các sản phẩm sau đó được trình bày và chia sẻ, tạo nên một không gian tương tác giữa người tham dự với nhau, đồng thời tiếp tục kéo dài câu chuyện của Chèo Tàu theo một cách trẻ trung và gần gũi hơn.

Trải nghiệm Chèo Tàu cùng nghệ nhân

Không dừng lại ở hoạt động sáng tạo, người tham dự còn có cơ hội tiếp cận Chèo Tàu ở mức gần hơn thông qua phần trải nghiệm trực tiếp dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân.

Đây là bước chuyển quan trọng trong hành trình của sự kiện: từ người quan sát trở thành người tham gia.

Thông qua việc thử những yếu tố cơ bản trong cách biểu diễn, lời hát hoặc chuyển động phù hợp với nội dung được nghệ nhân hướng dẫn, người trẻ có cơ hội cảm nhận rõ hơn sự khác biệt giữa việc “biết về” một loại hình văn hóa và việc “thử bước vào” không gian của loại hình ấy.

Chính trải nghiệm trực tiếp này giúp Chèo Tàu trở nên gần hơn, dễ nhớ hơn và tạo ra kết nối cảm xúc rõ ràng hơn đối với người tham dự.

Một sự kiện không chỉ để xem

“Thanh Âm Tổng Gối” được xây dựng không theo hướng một chương trình biểu diễn đơn thuần.

Hành trình trải nghiệm được sắp xếp theo từng lớp: khám phá – cảm nhận – lắng nghe – tương tác – trải nghiệm – kết nối.

Mỗi khu vực và hoạt động đều đóng một vai trò khác nhau, nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung: tạo ra một không gian để người trẻ có thể bước gần hơn tới Chèo Tàu Tổng Gối.

Sự kiện cũng cho thấy một cách tiếp cận khác với câu chuyện bảo tồn di sản. Thay vì cố gắng “hiện đại hóa” bản thân di sản, Nhịp Chèo Tàu lựa chọn đổi mới cách kể và cách tiếp cận, trong khi vẫn đặt những giá trị nguyên bản và người thực hành di sản ở vị trí trung tâm.

Khi một nhịp chèo có thể nối thêm một thế hệ

Với Nhịp Chèo Tàu, thành công của dự án không chỉ nằm ở số lượng người tham dự hay một sự kiện được hoàn thành.

Điều quan trọng hơn là sau chương trình, Chèo Tàu có thêm những người từng nghe đến tên gọi ấy, từng tận mắt xem một phần trình diễn, từng đặt câu hỏi với nghệ nhân hoặc từng trực tiếp tham gia một hoạt động trải nghiệm.

Mỗi lần như vậy là thêm một cơ hội để di sản được nhớ đến và tiếp tục xuất hiện trong đời sống của người trẻ.

“Thanh Âm Tổng Gối” có thể chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng những câu chuyện được kể, những trải nghiệm được tạo ra và sự quan tâm được khơi gợi có thể tiếp tục được nối dài.

Đó cũng là tinh thần mà dự án muốn gửi gắm qua thông điệp:

“Nhịp Chèo Tàu – Chèo một nhịp, chạm một miền.”