Đào tạo nhân lực - nền tảng của công nghiệp văn hóa
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia, việc phát hiện, đào tạo và nuôi dưỡng những tài năng nghệ thuật có vai trò đặc biệt quan trọng.
Một nền công nghiệp văn hóa muốn không thể chỉ dựa vào các sản phẩm giải trí có sức lan tỏa nhất thời. Đằng sau mỗi sản phẩm có giá trị là đội ngũ sáng tạo, nghệ sĩ, nhà sản xuất và những người làm nghề được đào tạo bài bản, có năng lực chuyên môn, tư duy thị trường và khả năng đổi mới.
Đào tạo nhân lực, nền tảng của công nghiệp văn hóa
Trong lĩnh vực âm nhạc, yêu cầu này ngày càng rõ nét khi phương thức sáng tác, sản xuất, phân phối và tiếp cận công chúng đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ số. Người nghệ sĩ hiện đại không chỉ cần năng lực biểu diễn mà còn phải có khả năng làm chủ nhiều kỹ năng, từ sáng tác, sản xuất âm nhạc đến trình diễn, xây dựng hình ảnh và kết nối với khán giả.
Tối 14/11, hơn 500 đại biểu, giảng viên, sinh viên và các thế hệ nghệ sĩ trưởng thành từ Khoa Âm nhạc ứng dụng, Trường đại học Thăng Long đã hội tụ trong chương trình kỷ niệm 10 năm thành lập Khoa (2016-2026). Điểm nhấn của chương trình là hơn 10 tiết mục nghệ thuật do giảng viên và sinh viên các khóa biểu diễn, mang đến một không gian âm nhạc đa sắc màu: Từ ca khúc “Ngời Sáng Thăng Long” do Thạc sĩ Phạm Đức Thành sáng tác, tác phẩm opera Italy “O Mio Babbino Caro” qua giọng hát của Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan, đến những chất liệu âm nhạc dân gian trong mashup “Mục Hạ Vô Nhân, Em Xinh và Lá Ngọc Cành Vàng”, cùng các tiết mục nhạc trẻ sôi động, mỗi màn trình diễn thể hiện một màu sắc và cá tính riêng.
Không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường một thập kỷ, sự kiện còn gợi mở câu chuyện về vai trò của giáo dục trong phát triển , từ việc xây dựng môi trường đào tạo chuyên nghiệp đến hình thành đội ngũ nghệ sĩ có khả năng sáng tạo, biểu diễn và tham gia sâu hơn vào thị trường âm nhạc.
Thực tiễn 10 năm xây dựng và phát triển Khoa Âm nhạc ứng dụng của đơn vị đã cho thấy một hướng tiếp cận mới trong đào tạo nhân lực âm nhạc, kết hợp nền tảng chuyên môn với tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với thị trường nghệ thuật hiện đại.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan, Trưởng Khoa Âm nhạc ứng dụng, Trường đại học Thăng Long, để âm nhạc thực sự trở thành một ngành công nghiệp có sức cạnh tranh, không thể chỉ dựa vào hoạt động sáng tạo và biểu diễn của nghệ sĩ. Điều quan trọng là phải xây dựng được một hệ sinh thái hoàn chỉnh, trong đó các khâu từ sáng tạo, sản xuất, bảo vệ quyền đến phân phối và khai thác thương mại được vận hành chuyên nghiệp.
Bà cho rằng, trước hết cần xây dựng hệ thống bảo vệ bản quyền và cơ chế thực thi nghiêm túc. Bản quyền không chỉ là quyền sở hữu tác phẩm mà còn phải trở thành tài sản có thể định giá, giao dịch, cấp phép và khai thác thương mại minh bạch. Khi quyền lợi của người sáng tạo được bảo đảm, các nhà đầu tư mới có cơ sở và niềm tin để rót vốn vào sản xuất âm nhạc, từ phát hành trên các nền tảng trực tuyến đến biểu diễn thương mại và khai thác âm nhạc trong các sản phẩm nghe nhìn.
Bên cạnh đó, mô hình sản xuất âm nhạc cần được chuyên nghiệp hóa với sự phân công rõ ràng giữa nghệ sĩ sáng tạo và đội ngũ quản lý, sản xuất, phát hành. Theo bà Lan, nghệ sĩ không nên phải tự xoay xở tất cả các khâu từ sáng tác, sản xuất đến truyền thông và phân phối sản phẩm. Sự tham gia của các hãng thu âm, đơn vị phát hành và đội ngũ quản lý chuyên nghiệp sẽ giúp tối ưu nguồn lực, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng quốc tế.
Một yếu tố quan trọng khác là chất lượng nguồn nhân lực. Công nghiệp âm nhạc hiện đại không chỉ cần những nghệ sĩ có chuyên môn thanh nhạc, biểu diễn, phối khí mà còn cần đội ngũ kỹ thuật âm thanh, quản lý sự kiện, chuyên gia truyền thông và những người am hiểu công nghệ, . Đây là lực lượng tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ hình thành ý tưởng đến sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường.
Đề cập khả năng cạnh tranh của âm nhạc Việt Nam trên trường quốc tế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan nhấn mạnh yếu tố bản sắc. Theo bà, chúng ta không thể tạo dựng vị thế bằng cách sao chép các mô hình âm nhạc nước ngoài, mà cần tìm ra sự giao thoa riêng biệt giữa chất liệu văn hóa truyền thống với công nghệ sản xuất đương đại. Những giá trị như , nhạc cụ dân tộc, thang âm ngũ cung khi được kết hợp sáng tạo với electronic, hip-hop hay cinematic pop có thể tạo nên những sản phẩm vừa mang dấu ấn Việt Nam, vừa phù hợp với thị hiếu quốc tế.
Khi bản sắc văn hóa được chuyển hóa thành những sản phẩm có chất lượng và được hỗ trợ bởi chiến lược phát hành xuyên biên giới, âm nhạc mới có thể trở thành một sản phẩm xuất khẩu văn hóa thực sự.
Mở đường cho thế hệ nghệ sĩ đáp ứng yêu cầu của công nghiệp văn hóa
Để hình thành một thế hệ nghệ sĩ đáp ứng yêu cầu của công nghiệp văn hóa, cần có sự đổi mới từ chính hoạt động đào tạo. Cách đây 10 năm, khi âm nhạc đại chúng, đặc biệt là Hip-hop và K-pop, ngày càng có sức ảnh hưởng đối với giới trẻ Việt Nam, nhu cầu được đào tạo về ca hát, vũ đạo, sáng tác và biểu diễn theo những phương thức hiện đại cũng dần hình thành. Trong khi đó, đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp trong nước vẫn chủ yếu tập trung vào các dòng nhạc cổ điển và hàn lâm.
Nhìn từ câu chuyện Trường đại học Thăng Long: Quá trình xây dựng mô hình đào tạo âm nhạc mới, hướng tới những nghệ sĩ trẻ có khả năng hoạt động đa dạng trong môi trường nghệ thuật đương đại đều có sự hợp tác với các cơ sở đào tạo nghệ thuật tại Hàn Quốc, trong đó có Trường đại học Digital Seoul Culture Arts và Woosong University. Đây là cơ hội để đội ngũ giảng viên tiếp cận kinh nghiệm đào tạo nghệ sĩ đại chúng, tìm hiểu phương pháp tổ chức chương trình học và những yêu cầu chuyên môn của ngành công nghiệp giải trí hiện đại.
Giáo sư Oh Dong-sik, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường đại học Digital Seoul Culture Arts, đối tác quốc tế đồng hành với Khoa từ những ngày đầu, bày tỏ kỳ vọng: “Tôi luôn mong chờ một ngày nào đó, âm nhạc đại chúng Việt Nam sẽ vươn lên vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard danh giá. Những mô hình đào tạo mới sẽ có những đóng góp quan trọng, góp phần đưa âm nhạc Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế”.
Chương trình đào tạo được đặt nền móng bởi Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan, Trưởng Khoa Âm nhạc ứng dụng, nguyên Phó Chủ nhiệm Khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Với kinh nghiệm hoạt động nghệ thuật và giảng dạy, bà cùng đội ngũ giảng viên từng bước xây dựng chương trình kết hợp giữa nền tảng thanh nhạc chính quy và những yêu cầu mới của âm nhạc ứng dụng.
Nhìn từ thực tiễn 10 năm xây dựng và phát triển Khoa, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan cho rằng, các cơ sở đào tạo giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành nguồn nhân lực cho công nghiệp văn hóa. Nếu thị trường là nơi sàng lọc và định hình yêu cầu nghề nghiệp, thì nhà trường phải là nơi phát hiện, bồi dưỡng và trang bị năng lực để người học có thể tham gia vào thị trường đó.
Theo bà, đào tạo âm nhạc hiện nay cần vượt ra khỏi cách tiếp cận hàn lâm đơn thuần, hướng tới hình thành những nghệ sĩ có năng lực toàn diện. Người học không chỉ cần hát tốt, biểu diễn tốt mà còn cần được trang bị kiến thức về sáng tác, vũ đạo, nhạc cụ và sản xuất âm nhạc.
Cùng với đó, cơ sở đào tạo phải đầu tư hệ thống phòng thu, phòng hòa âm phối khí, sân khấu biểu diễn và thiết bị âm thanh, ánh sáng tiệm cận với điều kiện sản xuất thực tế, giúp sinh viên có thể nhanh chóng thích ứng khi bước vào môi trường nghề nghiệp. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là khả năng phát hiện và nuôi dưỡng cá tính sáng tạo của mỗi người học.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Thị Ngọc Lan cho rằng, không nên áp đặt một khuôn mẫu đào tạo cứng nhắc đối với những tài năng trẻ, bởi sự khác biệt về màu giọng, cảm quan âm nhạc, khả năng cảm thụ và tư duy nghệ thuật chính là những yếu tố tạo nên giá trị riêng của người nghệ sĩ.
“Giảng viên cần đóng vai trò là người dẫn dắt, giúp sinh viên nhận diện đúng thế mạnh cốt lõi của bản thân, từ ca hát, sáng tác, vũ đạo đến sản xuất âm nhạc, để tập trung phát triển năng lực nổi trội, đồng thời bổ trợ những kỹ năng còn thiếu”, bà chia sẻ.
Từ góc độ tuyển sinh, bà cũng cho rằng cần đa dạng hóa phương thức đánh giá năng lực. Bên cạnh thi tuyển trực tiếp, các cơ sở đào tạo có thể xem xét những sản phẩm sáng tạo như bản demo tự sáng tác, bản phối khí cá nhân hoặc video biểu diễn thực tế. Cách tiếp cận này giúp nhận diện những tố chất nghệ thuật khác biệt, kể cả ở những thí sinh chưa có điều kiện được đào tạo bài bản trước đó. Một yêu cầu khác là tạo môi trường để sinh viên được thử nghiệm, sáng tạo và chấp nhận những khác biệt trong quá trình phát triển nghệ thuật. Theo bà Lan, nhà trường cần khuyến khích người học khám phá những cách kết hợp mới giữa chất liệu với các dòng nhạc hiện đại như điện tử, rap hay hip-hop, thay vì giới hạn sáng tạo trong những khuôn mẫu có sẵn.
Đổi mới giáo dục nghệ thuật để mở rộng không gian sáng tạo
Trong bối cảnh công nghệ số đang làm thay đổi phương thức sản xuất và phân phối âm nhạc, người nghệ sĩ có thêm nhiều cơ hội để tiếp cận công chúng, phát triển thị trường và đưa sản phẩm vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Nhưng đi cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về chất lượng chuyên môn, bản sắc sáng tạo và tính chuyên nghiệp. Do đó, đào tạo nhân lực cho công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như một quá trình lâu dài, có sự gắn kết giữa nhà trường, nghệ sĩ, doanh nghiệp và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo.
Trong đó, cơ sở giáo dục giữ vai trò xây dựng nền tảng, giúp người học không chỉ có năng lực biểu diễn mà còn hiểu được quy trình sản xuất, giá trị thương mại và trách nhiệm đối với sản phẩm văn hóa.
Theo Báo Nhân Dân – Đỗ Bảo-Đinh Linh
Nguồn: Báo Nhân Dân
Bài viết liên quan

VTV8 là Kênh Truyền hình Quốc gia về Văn hóa, di sản, lịch sử và du lịch

Thanh Hóa: Triển lãm, thi tìm hiểu về di sản Thành nhà Hồ và Khu di tích Lam Kinh
![[Ảnh] Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026](/img/r?w=960&u=https%3A%2F%2Fcdn.nhandan.vn%2Fimages%2FIvCZyovHroGqKo00FqhL-FY034K-7gd4M7utR0hsX3wPgE_7lPMrYp2avDrZVVVykGyr2Aoj4h8FCyjJdiWlpQ%2Fimg-9748.jpg.webp)
[Ảnh] Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026
![[Ảnh] Nghệ An khai trương Phòng trưng bày Bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lợi Phật-Tháp Nhạn](/img/r?w=960&u=https%3A%2F%2Fcdn.nhandan.vn%2Fimages%2FIvCZyovHroGqKo00FqhL-FY034K-7gd4M7utR0hsX3yYUxqE7ppx_TZmFlZSCLW4vLfjV4u5aBJjTMep3hLDUbeuE82jM7GmWKSqCdvYVHc%2Fndo_br_img-9695.jpg.webp)
[Ảnh] Nghệ An khai trương Phòng trưng bày Bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lợi Phật-Tháp Nhạn

Trung tâm Chiếu phim Quốc gia tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026

