Những người giữ lửa văn hóa Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu ở A Lưới

Từ trung tâm thành phố Huế ngược lên A Lưới, thung lũng nằm ở phía tây dãy Trường Sơn, là vùng đất của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu. Khi nơi đây phát triển du lịch và giao thương, văn hóa truyền thống vẫn được giữ nhờ những già làng, nghệ nhân, người làm nhạc cụ, được ví như "báu vật sống" của cộng đồng.

Người giữ chiêng, người làm khèn

Ở thôn A Roàng 1, xã A Lưới 4, già làng A Viết A Lia đã ngoài 75 tuổi. Mỗi tuần, ông lau chùi và chỉnh âm bộ chiêng quý của làng. Những năm khó khăn, nhiều gia đình từng đổi chiêng lấy gạo, lấy muối, nên ông đi từng nhà vận động bà con giữ lại. Ông dạy thanh niên đánh chiêng cho đúng nhịp. Nay đội chiêng của làng đã biểu diễn ở các lễ hội của xã, huyện và thành phố.

"Chiêng còn thì làng còn." – Già làng A Viết A Lia

Cũng ở xã A Lưới 4, tại thôn A Roàng 2, nghệ nhân Cơ Tu A Mử (67 tuổi) làm khèn, sáo và chiêng. Ông mở lớp dạy miễn phí cho thanh thiếu niên trong xã, dù vẫn trăn trở vì ít người trẻ theo nghề và nhạc cụ truyền thống đang dần mất đi. Học trò A Viết Tư kể rằng nhờ thầy Mử, em mới biết mình cũng có thể thổi khèn.

Những "kho tư liệu sống"

Ở thôn PaRing – Cân Sâm (xã Hồng Hạ cũ, nay là xã A Lưới 5), ông Cu Lai – Nguyễn Hoài Nam đã gần 80 tuổi. Từng là cán bộ văn hóa và Bí thư Đảng ủy xã Hồng Hạ, sau khi nghỉ hưu, năm 2005 ông được bầu làm người có uy tín. Ông dạy các làn điệu dân ca, điệu múa và nhạc cụ của người Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô, Pa Hy; đồng thời góp sức mở lớp học nhạc cụ liên kết với trường đại học cho hơn 10 người địa phương. Năm 2019, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Một số học trò của ông cũng nhận danh hiệu này, như Hồ Thị Tư (người Pa Cô) và Nguyễn Tiến Đời (người Cơ Tu).

Ở xã Hồng Thượng cũ, nay là xã A Lưới 3, ông A Viết Đhưng được xem như một kho tư liệu sống về văn hóa dân gian Pa Cô. Ông thuộc hàng chục bài khấn cổ và luật tục, và đã cùng cán bộ văn hóa địa phương ghi âm, giải nghĩa các bài khấn.

"Thực hiện các nghi lễ tâm linh là để con người biết tôn trọng thiên nhiên." – Ông A Viết Đhưng

Truyền dạy cho lớp trẻ

Tại thôn A Niêng Lê Triêng, xã A Lưới 1, già làng, nghệ nhân Hồ Văn Hạnh, cũng được phong tặng Nghệ nhân ưu tú năm 2019, đã mở hai lớp truyền dạy với tổng cộng 14 học viên. Ông dạy múa, hát dân ca, đánh chiêng, thổi khèn, cùng tiếng nói, trang phục và hoa văn phục vụ các lễ hội như lễ mừng lúa mới hay lễ đâm trâu.

Những già làng, nghệ nhân, thầy cúng và người làm nhạc cụ ở A Lưới không chỉ lưu giữ mà còn trao truyền, làm mới tri thức của cha ông, để văn hóa của đồng bào tiếp tục sống trong nhịp sống hôm nay.