Người Mông
Có nguồnCập nhật 26/10/2026

Ảnh: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Mông
- Nhóm ngôn ngữ:
- Hmông - Dao
- Dân số:
- 1.393.547 người (năm 2019)Nguồn: Tổng cục Thống kê – Đặc trưng cơ bản của 53 dân tộc thiểu số năm 2019
- Địa bàn cư trú:
- Hà Giang, Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Lai Châu, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Đắk Lắk, Đắk NôngTheo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Người Mông trải qua quá trình thiên di hàng nghìn năm kể từ khi rời vùng Tam Miêu (Trung Quốc), và bắt đầu vào Đông Nam Á từ cuối thế kỷ XVII - đầu thế kỷ XVIII. Họ cư trú chủ yếu ở vùng cao các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ, một bộ phận đã chuyển vào Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Cộng đồng chia thành bốn nhóm Mông Trắng, Mông Đen, Mông Xanh, Mông Hoa theo trang phục và ngữ âm, và đón Tết riêng từ đầu tháng Chạp âm lịch.
Khái quát lịch sử
Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, khoảng 4.000–5.000 năm trước, người Mông và người Dao bị đẩy khỏi vùng Tam Miêu (Trung Quốc), trải qua nhiều cuộc chiến tranh và thiên di kéo dài. Từ cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII, họ bắt đầu di cư xuống Đông Nam Á.
Dựa vào màu sắc trang phục và đặc điểm ngữ âm, người Mông ở Việt Nam được chia thành bốn nhóm địa phương: Mông Trắng, Mông Đen, Mông Xanh và Mông Hoa. Đồng bào sống chủ yếu ở Hà Giang, Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Lai Châu, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Đắk Lắk, Đắk Nông; một bộ phận đã chuyển tới Cao Bằng, Bắc Kạn, Lâm Đồng (theo địa danh hành chính trước năm 2025).
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Mông thuộc nhóm ngôn ngữ Hmông - Dao (Mông - Dao).
Trang phục
Trang phục nữ khác nhau theo nhóm: Mông Trắng mặc váy lanh trắng, Mông Hoa và Mông Đen dùng váy chàm vẽ sáp ong, Mông Xanh mặc váy ống và cuốn tóc lên đỉnh đầu; nam thường mặc đồ đen, quấn khăn.
Ẩm thực
Món ăn tiêu biểu của người Mông gồm mèn mén làm từ bột ngô, các loại bánh từ bột ngô và gạo, rượu ngô, rượu gạo và thắng cố, món thịt ngựa hầm. Ngô, lúa nương và mạch là những cây lương thực chính.
Phong tục và tập quán
Người Mông thờ Trời, tin vạn vật hữu linh, chịu ảnh hưởng Nho, Đạo, Phật; thầy cúng là cầu nối với thần linh. Người mất được tin là trở thành ma tổ tiên, thờ trên bàn thờ trong nhà.
Lễ hội
- Tết của người Mông: bắt đầu từ đầu tháng 12 âm lịch, tức sớm hơn Tết Nguyên đán khoảng một tháng; quanh dịp Tết có tục kiêng ăn rau xanh trong ba ngày. Mùa xuân là dịp trai gái gặp gỡ, thổi khèn, bày tỏ tình cảm.
- Lễ hội Gầu tào: thường tổ chức đầu năm mới âm lịch, là lễ tạ trời đất, thần linh, cầu sức khỏe, hạnh phúc, mùa màng bội thu, gia súc đầy chuồng. Cây nêu là biểu tượng trung tâm; con số 4 tượng trưng cho bốn vị thần trời, đất, sông, núi.
- Lễ hội khèn Mông Đồng Văn: tổ chức trên Cao nguyên đá, quảng bá văn hóa khèn và du lịch.
Nghệ thuật
Khèn là nhạc cụ gắn liền với đời sống và lễ hội của người Mông; đồng bào dùng nhiều loại khèn khác nhau và đàn môi. Sau giờ lao động, nhất là mùa xuân, thanh niên tụ họp chơi nhạc để bày tỏ tình cảm, tìm bạn đời.
Các hoạt động văn hóa dân gian như ném pao, múa khèn, giã bánh dày, đánh quay thường xuất hiện trong lễ hội; đua ngựa thồ ở Tả Lèng (Lai Châu) thể hiện tinh thần thượng võ.
Nghề thủ công
- Dệt lanh: phụ nữ Mông Trắng trồng lanh lấy sợi dệt vải; vải lanh Đồng Văn đã được đưa ra thị trường quốc tế.
- Vẽ sáp ong trên vải rồi nhuộm chàm để tạo hoa văn, thấy rõ trên váy của phụ nữ Mông Hoa, Mông Đen.
- Dệt thổ cẩm ở Hang Kia, Pà Cò.
- Làm giấy giang ở Pà Cò, nghề được duy trì hơn ba thế kỷ.
- Nhà trình tường ở Hoàng Su Phì, dựng hoàn toàn thủ công.
Nhà ở
Có nhà sàn và nhà trệt bằng gỗ hoặc tường đất, gian giữa đặt bàn thờ; ở vùng núi đá, mỗi nhà được bao quanh bằng tường đá xếp cao khoảng 2 m.
Sinh kế
Sống chủ yếu bằng trồng trọt, chăn nuôi, kết hợp săn bắt, đánh cá, hái lượm, thủ công gia đình và buôn bán.
Tri thức bản địa
Người Mông canh tác nương rẫy và làm ruộng bậc thang trên vùng cao, trồng ngô, lúa nương, mạch; ngoài ra còn trồng lanh lấy sợi và trồng cây thuốc. Đồng bào chăn nuôi trâu bò, ngựa, chó, gà. Trong dòng họ, các thành viên tương trợ lẫn nhau và mỗi dòng họ có người đứng đầu lo việc chung.
Di sản
- Lễ hội Gầu tào của người Mông ở Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn (Yên Bái): công bố Quyết định và trao Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 14/2/2025.
Ảnh và tư liệu


Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân – Dân tộc Hmông
- Cổng TTĐT Chính phủ – Danh sách các dân tộc Việt Nam
- Tổng cục Thống kê – Đặc trưng cơ bản của 53 dân tộc thiểu số năm 2019
- Báo Nhân Dân – H'Mông, dân tộc H'Mông, người H'Mông
- Báo Nhân Dân – L’ethnie H’Mông (bản tiếng Pháp loạt bài Cộng đồng các dân tộc)
- Báo Nhân Dân – Lễ hội Gầu tào của người H’Mông Yên Bái trở thành Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia
- Ủy ban Dân tộc – The H'mong
