Điện Biên gắn giữ rừng với sinh kế bền vững cho đồng bào

Điện Biên là tỉnh biên giới có nhiều núi cao, địa hình dốc. Với tỉnh, rừng vừa được ví như “lá phổi xanh”, vừa là chỗ dựa sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân. Từ thực tế đó, địa phương đang chuyển hướng từ chỗ chỉ tập trung bảo vệ rừng sang phát triển lâm nghiệp gắn với sinh kế bền vững và tăng trưởng xanh, theo tinh thần rừng phải nuôi sống được người dân.

Nâng chất lượng rừng

Năm 2025, các ban quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng đã hoàn thành kế hoạch trồng 100 ha rừng. Hàng chục nghìn ha rừng được giao khoán bảo vệ cho cộng đồng, hộ gia đình và các tổ chức. Công tác tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp, phòng cháy, chữa cháy rừng được đưa trực tiếp đến người dân.

Việc trồng bổ sung, chăm sóc, phát dọn thực bì được thực hiện bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, giúp rừng phát huy vai trò giữ nước, chống xói mòn và điều hòa khí hậu. Độ che phủ rừng của tỉnh hiện đạt gần 67%.

Những mô hình sinh kế dưới tán rừng

Ở khu vực phía đông của tỉnh, người dân trồng hồi, sa nhân, thảo quả dưới tán rừng — những loại cây không đòi hỏi nhiều công cải tạo đất.

Cây mắc ca cũng được mở rộng, đến nay diện tích đã đạt gần 8.000 ha. Tại xã Tuần Giáo, ông Lò Văn Phùng cho biết mỗi hộ trồng khoảng 10 cây; từ năm thứ hai, mỗi cây cho 20–30 kg hạt tươi mỗi năm, giá bán trên 40.000 đồng/kg. Theo ông, nguồn thu này giúp các gia đình thoát nghèo.

Ở xã Quài Tở, mô hình trồng thảo quả đã được duy trì gần 15 năm, mở rộng lên hơn 80 ha. Tùy diện tích, mỗi hộ có thu nhập từ 10 đến 60 triệu đồng mỗi năm.

Cộng đồng cùng giữ rừng

Nhiều thôn, bản được giao quản lý hàng trăm ha rừng. Người dân tổ chức tuần tra, phòng cháy, chữa cháy và khai thác lâm sản ngoài gỗ theo quy ước chung của bản. Cách làm này vừa gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với từng cộng đồng, vừa giúp bà con có thêm nguồn thu từ chính cánh rừng mình gìn giữ.

Các mô hình nêu trên nằm trong định hướng giai đoạn 2026–2030 của tỉnh về xây dựng sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Trong đó, kinh tế rừng, lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng được xác định là những trụ cột.

Kinh nghiệm của Điện Biên cho thấy khi lợi ích kinh tế được đặt song hành với trách nhiệm bảo vệ, rừng không còn là khu vực “cấm” tách biệt với đời sống, mà trở thành nguồn lực lâu dài cho các cộng đồng sống dựa vào rừng. Việc lựa chọn cây trồng phù hợp điều kiện tự nhiên, phát triển dưới tán rừng thay vì thay thế rừng, cùng với cơ chế giao khoán và quy ước cộng đồng, là những yếu tố giúp mục tiêu môi trường và mục tiêu giảm nghèo hỗ trợ lẫn nhau.