Lạng Sơn gìn giữ di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng

Năm 2019, UNESCO ghi danh "Thực hành Then" của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ở Lạng Sơn, nơi người Tày và người Nùng chiếm hơn 83% dân số, Then là một phần quen thuộc của đời sống tinh thần, và việc gìn giữ di sản này được xem là trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

Loại hình diễn xướng phục vụ đời sống tâm linh

Theo Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản tỉnh Lạng Sơn, Then là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian, phục vụ nhu cầu tâm linh và các nghi lễ tín ngưỡng của đồng bào.

Then ở Lạng Sơn không đồng nhất mà hình thành nhiều lối, mỗi lối có sắc thái riêng. Các lối Then được ghi nhận gồm:

• Bắc Sơn – Bình Gia;
• Văn Quan – Chi Lăng;
• Tràng Định – Văn Lãng;
• Thành phố Lạng Sơn – Cao Lộc.

Lực lượng thực hành đông đảo

Toàn tỉnh hiện có 510 người thực hành Then, gồm 62 nam và 448 nữ. Trong số đó, ba người đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân. Bên cạnh đó, hơn 60 câu lạc bộ hát then, đàn tính với khoảng 1.500 thành viên đang hoạt động, góp phần đưa Then trở lại với sinh hoạt thường ngày của cộng đồng.

Một trong những người gắn bó lâu năm nhất là Nghệ nhân Nhân dân Mông Thị Sấm ở phường Vĩnh Trại, thành phố Lạng Sơn. Đã ngoài 80 tuổi, bà có 60 năm theo Then. Với bà, Then không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là đời sống văn hóa, tinh thần của cả cộng đồng.

"Then được vinh danh tôi cảm thấy vui lắm." – Nghệ nhân Nhân dân Mông Thị Sấm

Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Thủy Tiên, Phó Chủ tịch Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn, cũng bày tỏ niềm tự hào khi di sản được UNESCO ghi danh. Bà hiện truyền dạy cho học trò để tiếp nối truyền thống hát Then.

Kế hoạch bảo tồn sau khi được vinh danh

Ngay sau khi di sản được ghi danh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã xây dựng kế hoạch bảo tồn, bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Công ước của UNESCO, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các nội dung chính gồm:

• Quảng bá di sản Then trong nước và quốc tế;
• Bảo tồn, phục hồi phong tục truyền thống và giá trị của Then cổ;
• Nghiên cứu chính sách hỗ trợ người thực hành Then;
• Khuyến khích cộng đồng tham gia thực hành di sản.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Đặng Ân nhìn nhận sự vinh danh mang lại niềm vui, niềm tự hào lớn, đồng thời đặt ra trách nhiệm nặng nề hơn.

"Niềm vui, niềm tự hào được nhân lên nhưng trách nhiệm cũng tăng lên." – Ông Nguyễn Đặng Ân

Từ những nghệ nhân cao niên đến các câu lạc bộ ở khắp các địa phương, tiếng hát then, tiếng đàn tính đang được tiếp nối, để di sản tiếp tục sống trong chính cộng đồng đã sinh ra nó.