Người Si La
Có nguồnCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Si La
- Tên gọi khác:
- Cú Dề Tsừ, Khờ Puớ, Khả Pẻ
- Nhóm ngôn ngữ:
- Tạng - Miến
- Dân số:
- 909 người (năm 2019)Nguồn: UN Women Việt Nam – Số liệu về phụ nữ và nam giới các dân tộc ở Việt Nam giai đoạn 2015–2019 (Biểu 2.1, trích số liệu TCTK)
- Địa bàn cư trú:
- Lai Châu, Điện BiênTheo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Tổ tiên người Si La từ Vân Nam (Trung Quốc) sang Việt Nam khoảng 150 năm trước, ban đầu chỉ có sáu hộ thuộc các họ Lý, Giàng, Pờ, Hù, Lỳ, Vàng, và từng phải du canh, chuyển cư nhiều lần. Họ tự gọi là Cú Dề Tsừ, người Thái gọi là Khả Pẻ, và nay sống ở Lai Châu, Điện Biên với dân số chưa đến một nghìn người. Phụ nữ Si La nổi bật với áo gắn nhiều xu bạc trước ngực và khăn đội đầu thay đổi theo tuổi, tình trạng hôn nhân.
Khái quát lịch sử
Người Si La từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) di cư sang Việt Nam khoảng 150 năm trước. Lúc mới đến chỉ có sáu hộ thuộc các họ Lý, Giàng, Pờ, Hù, Lỳ và Vàng; họ nhiều lần chuyển chỗ ở trước khi ổn định ở Lai Châu và Điện Biên.
Người Si La tự gọi là Cú Dề Tsừ; ngoài ra còn tên tự gọi Khờ Puớ. Người Thái gọi họ là Khả Pẻ, nghĩa là “váy ngược”. Tên chính thức hiện nay là Si La. Theo điều tra năm 2019, dân số Si La là 909 người, thuộc nhóm dân tộc dưới 1.000 người.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Si La thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến. Nguồn tham khảo không nêu chữ viết riêng. Năm 2019, 68,3% người Si La từ 15 tuổi trở lên biết đọc, biết viết chữ phổ thông.
Trang phục
Phụ nữ mặc váy đen hoặc chàm, áo cài khuy nách phải gắn nhiều xu bạc, xu nhôm; khăn đội đầu khác nhau theo lứa tuổi và hôn nhân.
Ẩm thực
Người Si La ăn cơm tẻ, thực phẩm phần lớn lấy từ tự nhiên: thịt thú rừng, tôm, cá, ếch, cua, côn trùng, măng, nấm theo mùa và nhiều loại rau củ như rau dớn, rau bát, rau ngót, củ mài. Thịt được luộc, xào, nướng, nấu canh, làm gỏi, ngâm chua, sấy khô, ướp muối hoặc rán rồi ngâm trong mỡ để để dành; tôm cá thì nấu canh, sấy, hấp, ủ chua hoặc kho mặn.
Phong tục và tập quán
Thờ tổ tiên hai đời, các đời trên do trưởng họ lo; Tết năm mới đầu tháng Chạp âm lịch và Tết cơm mới; lễ cúng hồn lúa bảy năm một lần.
Lễ hội
Người Si La ăn Tết năm mới vào đầu tháng 12 âm lịch và có Tết cơm mới. Lễ cúng bản được coi là quan trọng nhất, cầu cho cả bản khỏe mạnh, gia súc gia cầm không bị thú rừng bắt. Lễ cúng hồn lúa bảy năm mới làm một lần: người ta dùng vợt bắt cá và gạo để “dẫn đường” hồn lúa từ nương về bản rồi cất lên bồ thóc.
Trong các chương trình giới thiệu văn hóa Si La ở Mường Tè, nghệ nhân bản Sì Thâu Chải tái hiện lễ mừng cơm mới, còn nghệ nhân bản Seo Hai thể hiện nghi thức đón dâu của đám cưới truyền thống.
Nghệ thuật
Dân ca Si La gồm hát đối, hát giao duyên, hát ru, hát trong đám cưới, đám ma, hát chúc mừng, hát cầu mùa, hát về huyền thoại đá thần và về nguồn gốc dân tộc; lời ca mộc mạc, giàu cảm xúc, thường cất lên trong lao động và hội hè. Một số tiết mục tiêu biểu là các bài hát “Bì khứ dò dừ”, “Pơ khị pơ lơ” và điệu múa “Nhăm nhăm bơ”.
Các điệu múa (xòe, sạp, cầu mùa) thường mô phỏng thiên nhiên và lao động, đi kèm nhạc cụ sáo, đàn bầu, đàn môi, đàn nhị. Báo Văn Hóa (2024) cho biết nhiều làn điệu đang mai một và phần lớn chỉ còn trong trí nhớ người cao tuổi.
Nghề thủ công
Đan lát là nghề thủ công được ghi nhận ở người Si La; phụ nữ thường đeo túi đan bằng sợi gai. Nhạc cụ truyền thống như sáo, đàn môi được người dân tự chế tác từ tre, nứa, gỗ rừng, mỗi loại có âm sắc riêng.
Nhà ở
Nhà trệt nền đất lợp cỏ tranh, sau định canh định cư được xây kiên cố hơn; nhà trưởng họ có thêm cửa phụ cho các dịp cúng chung.
Sinh kế
Làm nương rẫy và ruộng nước, trồng ngô, lúa, hoa màu, chăn nuôi và đan lát.
Tri thức bản địa
Người Si La kết hợp nương rẫy với ruộng nước, trồng lúa, ngô, cao lương (đen và trắng), rau và rau gia vị; nuôi ngựa, trâu, bò, dê, gà, vịt. Họ có nhiều cách bảo quản thực phẩm rừng như sấy, ướp muối, ủ chua, ngâm mỡ. Tục thờ cúng chỉ hai đời: con cái thờ cha mẹ đã mất, còn từ đời ông bà trở lên do trưởng họ đảm nhiệm, nhà trưởng họ có thêm cửa phụ dành cho lễ cúng chung của dòng họ.
