Người Pà Thẻn
Cần kiểm chứngCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Pà Thẻn
- Tên gọi khác:
- Pà Hưng, Pà Ửng, Mèo Lài, Mèo Đỏ, Mèo Hoa
- Nhóm ngôn ngữ:
- Hmông - Dao
- Dân số:
- 8.248 người (năm 2019)Nguồn: Báo Nhân Dân – số liệu dân số trích dẫn trong bài "Dân tộc Pà Thẻn" — chưa đối chiếu tài liệu thống kê
- Địa bàn cư trú:
- Hà Giang (Bắc Quang, Quang Bình), Tuyên Quang (Chiêm Hóa, Yên Sơn, Lâm Bình)Theo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Người Pà Thẻn có quan hệ gần gũi với người Mông và người Dao, được cho là di cư vào Việt Nam cùng họ khoảng 200-300 năm trước. Họ sống ở vùng đồi núi, thung lũng quanh sông Lô thuộc Bắc Quang, Quang Bình (Hà Giang) và Chiêm Hóa, Yên Sơn, Lâm Bình (Tuyên Quang). Trang phục nữ rực sắc đỏ là dấu hiệu nhận diện, còn lễ nhảy lửa ở Lâm Bình thể hiện niềm tin vào thần lửa.
Khái quát lịch sử
Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy người Pà Thẻn có quan hệ gần gũi với người H'Mông và người Dao; có ý kiến xếp họ là nhóm thứ 8 trong 12 nhóm Dao từ Trung Quốc di cư sang Việt Nam. Sự gần gũi về văn hóa với người H'Mông thể hiện qua những tên mà các dân tộc khác gọi họ: Mèo Lài, Mèo Đỏ, Mèo Hoa. Người Pà Thẻn cùng người Dao, H'Mông được cho là đã vào Việt Nam cách đây khoảng 200–300 năm. Ngoài tên Pà Thẻn, họ còn được gọi là Pà Hưng, Pà Ửng.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Pà Thẻn thuộc nhóm ngôn ngữ H'Mông – Dao. Nguồn tham khảo không nêu chữ viết riêng; theo điều tra năm 2019, 75,4% người Pà Thẻn từ 15 tuổi trở lên biết đọc, viết chữ phổ thông.
Trang phục
Màu đỏ chủ đạo; phụ nữ mặc áo, váy, khăn sặc sỡ, nam giới chỉ mặc đồ truyền thống trong ngày cưới.
Ẩm thực
Người Pà Thẻn ăn cơm gạo tẻ là chính, ngày ba bữa, cùng rau, thịt, muối và ớt.
Phong tục và tập quán
Tin vạn vật hữu linh, thờ tổ tiên và có nghi lễ nông nghiệp như cúng trước khi tra hạt, cúng cơm mới, cầu mưa; lễ nhảy lửa tạ ơn thần lửa còn được duy trì.
Lễ hội
Lễ nhảy lửa được tổ chức hằng năm sau vụ lúa mùa, vào ngày 16 tháng 10 âm lịch, các hoạt động liên quan có thể kéo dài tới rằm tháng Giêng năm sau; nghi lễ còn được duy trì ở xã Hồng Quang (Lâm Bình, Tuyên Quang) và xã Tân Bắc (Quang Bình, Hà Giang). Người Pà Thẻn coi thần lửa là vị thần tối cao, lửa tượng trưng cho sự sống, đem lại may mắn và xua đuổi điều xấu; lễ nhằm tạ ơn và mời thần lửa cùng hưởng một năm mùa màng tốt tươi, gia đình mạnh khỏe. Thầy cúng chọn 8–10 thanh niên khỏe mạnh; sau lễ xin phép thổ địa và lễ cúng thần lửa, khi nhập đồng, các chàng trai chân trần nhảy vào đống than hồng.
Người Pà Thẻn còn ăn Tết Nguyên đán, làm lễ trước khi gieo trồng, lễ cơm mới (cho chó, mèo, lợn ăn trước), lễ cầu mưa khi hạn kéo dài và các lễ liên quan đến chăn nuôi, săn bắn. Xã Tân Bắc còn gìn giữ lễ hội Kéo chày.
Nghệ thuật
Trong lễ nhảy lửa, thầy cúng dùng nhạc cụ nghi lễ và gõ que tre lên nhạc cụ gọi là Pàn dơ, tạo âm thanh từ tiếng gọi chậm rãi đến nhịp dồn dập như vó ngựa phi. Kho truyện cổ có tích về cặp vợ chồng Quơ Vo và Me quơ O tạo ra thế giới và muôn loài, và chuyện chó, mèo, lợn lấy trộm giống lúa từ trời xuống, lý giải tục cho ba con vật này ăn cơm mới trước. Dân ca và các điệu múa truyền thống vẫn được gìn giữ, truyền dạy cho lớp trẻ trong các dịp lễ hội.
Nghề thủ công
Phụ nữ Pà Thẻn dệt thổ cẩm, tạo hoa văn nhiều màu ngay trên khung dệt, khác với cách dệt vải một màu rồi mới thêu của người H'Mông, người Dao. Nguyên liệu truyền thống là lanh, bông và sợi thực vật do họ tự chọn, chế biến và nhuộm, nay phần lớn đã thay bằng len và chỉ thêu. Trang phục ghép nhiều mảnh vải đỏ, trắng, xanh, đen, trong đó màu đỏ là chủ đạo; họa tiết gồm hình con chó, đầu người, rắn nước, chữ A. Sản phẩm được tiêu thụ qua Hợp tác xã thổ cẩm Pà Thẻn ở xã Tân Bắc.
Ở quy mô gia đình, người Pà Thẻn còn có các nghề đan lát, rèn, mộc, chạm bạc và làm giấy.
Nhà ở
Tùy nơi ở nhà sàn, nhà đất hoặc nửa sàn nửa đất; nhiều nơi nay xây nhà cột kê kiên cố.
Sinh kế
Làm nương rẫy, chăn nuôi, trồng rừng, khai thác tự nhiên và các nghề dệt, đan lát, rèn, mộc, chạm bạc, làm giấy.
Di sản
Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013.
