Người Ơ-đu
Có nguồnCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Ơ-đu
- Tên gọi khác:
- I Đu, Tày Hạt
- Nhóm ngôn ngữ:
- Môn - Khơ-me – Nam Á
- Dân số:
- 428 người (năm 2019)Nguồn: UN Women Việt Nam – Số liệu về phụ nữ và nam giới các dân tộc ở Việt Nam giai đoạn 2015–2019 (Biểu 2.1, trích số liệu TCTK)
- Địa bàn cư trú:
- Nghệ An (Tương Dương; bản Văng Môn, xã Nga My)Theo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Người Ơ-đu, tự gọi là Ơ Đu hay I Đu ('người yêu thương'), là dân tộc ít người nhất theo số liệu 2019, sinh sống lâu đời ở vùng Tương Dương, Kỳ Sơn (Nghệ An). Từ cuối năm 2006 các bản xa được dồn về bản Văng Môn, xã Nga My (Tương Dương). Phần lớn người Ơ-đu dùng tiếng Khơ-mú và tiếng Thái, nhưng vẫn giữ lễ đón tiếng sấm - ngày hội lớn nhất trong năm - và có các lớp truyền dạy tiếng Ơ-đu cho lớp trẻ.
Khái quát lịch sử
Trước đây người Ơ Đu khá đông, sinh sống trên địa bàn rộng ở thượng nguồn sông Nậm Nơn, Nậm Mộ và kéo sang một phần đất Lào; nhiều địa danh ở huyện Tương Dương (Nghệ An) vẫn còn mang âm hưởng tiếng Ơ Đu. Theo Báo Văn Hóa, tên gọi “Ơ Đu” trong tiếng Thái có nghĩa là “thương lắm”.
Năm 2006, khoảng 400 người Ơ Đu rời vùng lòng hồ thủy điện Bản Vẽ đến tái định cư tại bản Văng Môn, xã Nga My (nay thuộc xã Yên Tĩnh, Nghệ An), nơi duy nhất cả nước có đồng bào Ơ Đu sinh sống. Năm 2023, dân tộc này còn chưa đầy 455 nhân khẩu.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Ơ Đu đang đứng trước nguy cơ mất hẳn: theo Báo Văn Hóa (2023), chỉ còn 4 người nói được tiếng mẹ đẻ và vốn từ còn lại chỉ khoảng 200 từ; thanh niên hầu như không biết tiếng của dân tộc mình. Người Ơ Đu hiện không có chữ viết. Các lớp “vỡ lòng tiếng mẹ đẻ” đã được mở ở Văng Môn, đồng thời lời nói, truyện kể của các cụ cao niên được ghi âm để lưu giữ.
Trang phục
Nay nam nữ mặc theo kiểu người Thái và người Việt trong vùng, trang phục cổ truyền gần như không còn.
Phong tục và tập quán
Gia đình nhỏ phụ quyền, có tục ở rể; lễ vật cưới không thể thiếu thịt sóc, thịt chuột khô, cá muối; ma nhà thờ ở góc hồi gian thứ hai.
Lễ hội
Lễ đón tiếng sấm là lễ thiêng nhất và cũng là Tết lớn nhất của người Ơ Đu, bắt đầu khi tiếng sấm đầu tiên trong năm vang lên và kéo dài 3–5 ngày. Tiếng sấm báo năm mới, mở đầu mùa gieo trồng và được tôn là vị thần tối cao che chở con người, mùa màng.
Sáng hôm sau, dân bản mang nồi niêu, mâm bát, dao, gùi ra suối Nậm Ngân “rửa xui”, rửa mặt mũi, tay chân; phụ nữ rửa trứng gà, đàn ông lội ngược dòng. Tiếp đó là cúng bản, cúng thần sấm, tổ tiên và cúng vía; thầy mo, già làng nâng rượu chúc phúc và mọi người buộc chỉ đen vào cổ tay cho nhau. Năm 2024, lễ được phục dựng sau gần nửa thế kỷ gián đoạn, với tiếng trống, tiếng khèn và cây cúng trời.
Nghệ thuật
Lễ đón tiếng sấm có tế trời, mổ trâu bò lợn; người Ơ-đu chơi thạo sáo, khèn, chiêng, trống và giữ dân ca, chuyện kể dã sử.
Nghề thủ công
Nghề dệt truyền thống bằng khung cửi của người Ơ Đu đang được khôi phục. Một số phụ nữ cao tuổi trong bản đã tìm lại khung cửi, váy áo cũ để phục dựng trang phục; chính quyền trao tặng hàng chục bộ khung cửi và mở lớp dạy dệt tại Văng Môn.
Nhà ở
Nhà sàn truyền thống quay đầu vào núi không còn; nay ở nhà sàn kiểu người Thái.
Sinh kế
Chủ yếu làm nương rẫy, một phần ruộng nước, chăn nuôi và đan lát.
Tri thức bản địa
Người Ơ Đu có cách tính thời gian riêng, không theo lịch thông thường mà lấy tiếng sấm đầu năm làm mốc khởi đầu năm mới và mùa vụ; tiếng sấm hiện diện trong nhiều nghi lễ suốt đời người. Phong tục của họ đã chịu ảnh hưởng đáng kể từ người Thái và Khơ Mú.
Di sản
Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quyết định ngày 27/6/2025 (loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng); chứng nhận được trao ngày 9/5/2026 tại xã Nga My.
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân – Dân tộc Ơ Đu
- Cổng TTĐT Chính phủ – Danh sách các dân tộc Việt Nam
- UN Women Việt Nam – Số liệu về phụ nữ và nam giới các dân tộc ở Việt Nam giai đoạn 2015–2019 (Biểu 2.1, trích số liệu TCTK)
- Báo Văn Hóa – Tìm lại văn hóa nguồn cội tộc người Ơ Đu
- Báo Văn Hóa – Thức dậy từ tiếng sấm thiêng
- Báo Tiền Phong – Linh thiêng lễ đón tiếng sấm của đồng bào Ơ Đu
