Người Lự
Cần kiểm chứngCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Lự
- Nhóm ngôn ngữ:
- Tày - Thái – Thái - Kađai
- Dân số:
- 6.757 người (năm 2019)Nguồn: Báo Nhân Dân – số liệu dân số trích dẫn trong bài "Dân tộc Lự" — chưa đối chiếu tài liệu thống kê
- Địa bàn cư trú:
- Lai Châu (Tam Đường, Sìn Hồ, Than Uyên), Điện BiênTheo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Người Lự đã có mặt ở vùng Xam Mứn (Điện Biên) ít nhất từ trước thế kỷ XI-XII, nơi họ đắp thành Tam Vạn và khai khẩn ruộng đồng; về sau một bộ phận phân tán lên vùng núi Phong Thổ, Sìn Hồ. Ngày nay họ sống chủ yếu ở các xã thuộc Tam Đường và Sìn Hồ (Lai Châu). Người Lự giỏi làm lúa nước có mương tưới, phụ nữ dệt thổ cẩm tinh xảo, và có lối hát Khắp Lử về đêm bên tiếng sáo đôi.
Khái quát lịch sử
Các nhà nghiên cứu thường cho rằng người Lự có nguồn gốc ở tây nam Trung Quốc, chủ yếu là Vân Nam, và thiên di vào Việt Nam khoảng trước và sau thiên niên kỷ thứ nhất, thuộc lớp cư dân sớm ở Tây Bắc. Chậm nhất từ trước thế kỷ XI–XII, họ đã sinh sống ở vùng Xam Mứn (Điện Biên), dựng thành Xam Mứn (Tam Vạn) và khai phá nhiều ruộng đồng.
Qua các cuộc chiến tranh phong kiến, người Lự phân tán; một nhóm nhỏ chuyển lên vùng núi Phong Thổ, Sìn Hồ. Lịch sử của họ gắn với quan hệ với người Thái Đen, tầng lớp chúa đất nắm các thung lũng màu mỡ, đồng thời có mối liên hệ với cộng đồng Lự ở Trung Quốc và Lào. Ở Lai Châu, người Lự sống thành các bản khá tập trung trên đồi thấp và thung lũng nhỏ.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Lự thuộc nhóm Tày – Thái, ngữ hệ Kra – Đai. Người Lự dùng tiếng mẹ đẻ trong cộng đồng, dùng tiếng Việt khi giao tiếp với các dân tộc khác; nhiều người còn biết tiếng Thái, Lào hoặc H'Mông.
Trang phục
Phụ nữ mặc trang phục dệt, thêu thủ công với khăn, áo, váy, thắt lưng và trang sức; đàn ông đeo gươm vừa tự vệ vừa làm đẹp.
Ẩm thực
Lúa gạo, ngô cùng khoai lang, sắn, dong riềng, rau, đậu, lâm sản, thịt gia súc, gia cầm và thủy sản là nguồn thực phẩm chính. Gạo được đồ xôi, nấu cơm hoặc nấu cháo; ngô, khoai, đậu ăn bổ sung. Cách chế biến phổ biến là đồ, nấu và luộc.
Phong tục và tập quán
Cưới xin theo 'Lệ bản' bất thành văn; thờ tổ tiên là chính, tin người chết thành ma lành hoặc ma dữ; cúng tổ tiên ở gian 'húng' mỗi năm một lần.
Lễ hội
Thờ cúng tổ tiên là nghi lễ quan trọng nhất: mỗi năm một lần, vào tháng Giêng theo lịch Lự (tương ứng tháng 10 âm lịch), gia đình cúng tổ tiên tại gian thờ gọi là húng. Lễ cúng hồn trâu (Sú Khon Khoài) được tổ chức sau mỗi vụ sản xuất để tạ ơn và cầu bình an cho người, vật nuôi, mùa màng, xuất phát từ quan niệm coi trâu là tài sản quý, bạn đồng hành của nhà nông.
Ngày 17–18/10/2026, Ngày hội sắc màu văn hóa dân tộc Lự diễn ra tại bản Thẳm (xã Khun Há, Lai Châu), tái hiện lễ cúng hồn trâu, tục nhuộm răng đen cùng các trò chơi kéo co, đi cà kheo, bắn nỏ, bắt cá suối, giã gạo, thi kéo sợi.
Nghệ thuật
Hát Khắp Lử: con gái che khăn đỏ hát theo tiếng sáo đôi của con trai, thường vào ban đêm.
Nghề thủ công
Phụ nữ Lự làm trọn quy trình từ cây bông đến bộ áo: tháng Ba sau tết phát nương gieo bông, khoảng tháng 9–10 thu hoạch, làm sạch, phơi, bật bông rồi xe thành sợi; sợi được giặt, hồ bằng cơm, phơi khô, lên khung dệt, nhuộm chàm và thêu. Áo nữ ghép từ sáu mảnh vải chàm hình rẻ quạt, quanh eo có dải hoa văn con suối uốn lượn; thêu một chiếc váy mất khoảng hai tháng, một chiếc áo khoảng ba tháng. Bé gái tập khâu thêu từ 7–8 tuổi, và hầu như nhà nào cũng có khung cửi.
Người Lự còn biết kéo bạc thành sợi làm vòng cổ, vòng tay, xà tích, đúc bạc nén, và đan các đồ dùng như rổ, rá, giá đựng rau.
Nhà ở
Nhà sàn mái hai lớp lợp cỏ gianh, chỉ một cửa ra vào hướng tây bắc và một cửa ra sân phơi.
Sinh kế
Làm lúa nước dùng trâu bò cày, đào mương quanh ruộng; chăn nuôi trâu, lợn, gà vịt, ngựa; làm đan lát, dệt vải, đúc bạc.
Tri thức bản địa
Người Lự thạo nghề lúa nước: cày bằng trâu bò, bón phân xanh và phân chuồng, làm hệ thống mương phai dẫn nước. Quanh mỗi thửa ruộng họ đào rãnh vừa ngăn trâu bò, vừa lấy đất đắp bờ giữ nước. Mạ được cấy hai lần: lần đầu cấy dày cả khóm, sau đó tách ra cấy từng dảnh để cây lúa khỏe hơn.
Đời sống bản làng được điều chỉnh bằng luật tục không thành văn gọi là Lệ bản, quy định về hôn nhân, tang ma, quản lý đất đai, bảo vệ nguồn nước và trật tự chung; đứng đầu bản là Tạo bản do dân bầu, cùng hội đồng già làng và trưởng các dòng họ.
