Người Cống
Có nguồnCập nhật 26/10/2026

Nguồn: Báo Nhân Dân
- Tên gọi:
- Người Cống
- Tên gọi khác:
- Xá, Màng, Cống Bó Khăm, Xắm, Khống, Mằng Là
- Nhóm ngôn ngữ:
- Tạng - Miến – Hán - Tạng
- Dân số:
- 2.729 người (năm 2019)Nguồn: UN Women Việt Nam – Số liệu về phụ nữ và nam giới các dân tộc ở Việt Nam giai đoạn 2015–2019 (Biểu 2.1, trích số liệu TCTK)
- Địa bàn cư trú:
- Lai Châu, Điện BiênTheo tài liệu nguồn; tên tỉnh có thể là tên trước sắp xếp đơn vị hành chính 2025.
Giới thiệu chung
Các nhà nghiên cứu cho rằng người Cống di cư từ vùng Màng Là (Vân Nam) sang Phong Thổ (Lai Châu), nên còn được gọi là người Màng; ở Trung Quốc họ được xếp vào dân tộc Hà Nhì với tên Bạch Kông. Hơn 98% người Cống sống ở Tây Bắc, chủ yếu tại Lai Châu và Điện Biên, và thường dùng tiếng Thái trong giao tiếp. Họ làm nương rẫy kết hợp ruộng nước, ở nhà sàn và có tục cấm bản một ngày trước vụ gieo hạt.
Khái quát lịch sử
Ở Trung Quốc, nhóm người tương ứng với người Cống mang tên Bạch Kông và được xếp vào dân tộc Hà Nhì. Các nhà nghiên cứu cho rằng người Bạch Kông có thể đã từ vùng Màng Là (Vân Nam) di chuyển xuống vùng Phong Thổ (Lai Châu) ở Tây Bắc Việt Nam.
Người Cống còn được gọi là Xá hoặc Màng; tên tự gọi gồm Xá, Cống Bó Khăm, Xắm, Khống, Mằng Là. Theo điều tra năm 2019, hơn 98% người Cống sống ở vùng Tây Bắc, tập trung tại Lai Châu và Điện Biên.
Ngôn ngữ và chữ viết
Tiếng Cống thuộc nhóm Tạng - Miến (ngữ hệ Hán - Tạng), gần với tiếng Miến và cùng nhóm với tiếng La Hủ, Phù Lá, Si La. Trong giao tiếp hằng ngày, nhiều người Cống dùng tiếng Thái. Nguồn tham khảo không nhắc đến chữ viết riêng. Năm 2019, 59,3% người Cống từ 15 tuổi trở lên biết đọc, biết viết chữ phổ thông.
Trang phục
Phụ nữ mặc áo ngắn vải trắng hoặc chàm, váy, yếm, thắt lưng và khăn đầu; nam mặc đồ chàm không trang trí.
Ẩm thực
Bữa ăn của người Cống gồm cơm, xôi, cháo cùng các món thịt luộc, nướng, treo gác bếp, nấu canh, về sau thêm xào, hấp; bên cạnh đó là tôm, cua, cá, ốc và rau trồng, rau rừng. Món đặc trưng là “cha khả cha vàng” nấu từ tiết lợn với lá vón vén và rau đắng.
Để dành cho mùa nương hay dịp lễ tết, họ làm cá mắm, cá phơi khô, măng chua phơi khô. Người Cống còn đun nước uống từ lá, rễ cây rừng.
Phong tục và tập quán
Cúng tổ tiên 2-3 đời theo phụ hệ và cúng ma bố mẹ vợ dịp Tết; tháng ba âm lịch các bản cúng trước vụ gieo và cấm người ngoài vào bản một ngày.
Lễ hội
Tết Hoa mào gà (Tết Hoa) là lễ lớn nhất trong năm của người Cống ở Điện Biên, nhất là xã Pa Thơm, diễn ra quanh rằm tháng 10 âm lịch trong 2–3 ngày. Suốt dịp này bà con nghỉ việc nương rẫy; người có uy tín được bản bầu chủ trì lễ cúng, các hộ dâng nông sản tự làm ra, sau đó từng nhà cúng tổ tiên. Hoa mào gà được coi là hoa thiêng, giúp xua tà ma, giữ mùa màng và sức khỏe, là sợi dây nối gia đình với tổ tiên; phụ nữ dùng hoa trang trí nhà cửa, bản làng, rồi cả cộng đồng liên hoan, ca múa trong tiếng chiêng.
Vào tháng ba âm lịch, các bản làm lễ cúng bản trước vụ gieo hạt: dựng cổng, cắm dấu kiêng ở lối vào và cấm người lạ vào bản trong một ngày. Khi tra hạt xong, mỗi nhà làm lễ cúng nương với cá, cua, cầu chim thú không phá hoại và trồng vài khóm kiệu cầu lúa tốt.
Nghề thủ công
Bên cạnh trồng trọt và chăn nuôi, người Cống có các nghề phụ là nấu rượu và đan lát.
Nhà ở
Nhà sàn 3-4 gian, một cửa ra vào và một cửa sổ ở gian giữa, có sàn nhỏ chạy dọc mặt trước.
Sinh kế
Làm nương rẫy, ruộng nước, chăn nuôi bò, lợn, nuôi cá, khai thác sản vật tự nhiên; có nghề nấu rượu, đan lát.
Tri thức bản địa
Người Cống tin món “cha khả cha vàng” giúp chữa đau dạ dày, đau bụng; một số loại nước đun từ lá, rễ cây rừng được dùng để an thần hoặc kích thích tiêu hóa. Họ có kinh nghiệm dự trữ thực phẩm (mắm cá, cá khô, măng chua khô) cho mùa nương rẫy, đồng thời khai thác rau củ quả và dược liệu tự nhiên. Chu kỳ lễ cúng bản trước vụ gieo hạt và lễ cúng nương sau khi tra hạt gắn chặt với lịch canh tác.
Di sản
Tết Hoa mào gà của dân tộc Cống được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 29/8/2019 (theo Báo Nhân Dân).
